آیا شفاعت پارتی بازی است؟/ بخش دوم
آیا شفاعت در پدیده های تکوینی هم مطرح است؟ فرق شفاعت در دنیا و آخرت چیست؟ اصلا شفاعت در قرآن وجود دارد یا خیر؟ اینها سوالاتی است که در این بخش از مقاله بدان پاسخ داده خواهد شد.

جام دینی: در بخش اول این مقاله به معنای لغوی و اصطلاحی شفاعت اشاره ای شد و عمده اشکالات مخالفین این امر نیز بیان شد ولى بطورى كه خواهیم گفت همه این ایرادها از آنجا ناشى شده كه شفاعت را از نظر مفهوم قرآنى با شفاعتهاى انحرافى رائج در میان عوام مردم اشتباه كرده‏ اند.

 

آیا شفاعت در پدیده های تکوینی هم مطرح است؟

شفاعت به طور کلی دو محور اصلی دارد اول : جلب منفعت و خیر دوم : دفع زیان و شر

انسان در پدیده های تکوینی مساله شفاعت مصطلح را مطرح نمی کند مثلا اگر انسان نیازمند به پزشک است از راه علل مادی بیماری را درمان می کند و اگر گرسنه یا تشنه است در دفع یا رفع آن از وسایل طبیعی کمک می گیرد گرچه معنای لغوی شفاعت در اینگونه مسایل نیز راه دارد و مصداق می یابد. اما وقتی پدیده های غیر طبیعی پیش آید و پای خیر و شر و گریز از قانون یا توسل به آن مطرح گردد و سخن از امر و نهی ، عقوبت و پاداش به میان آید به درخواست گر و شفیع روی می آورد. علامه طباطبایی در این معنا می فرماید: اگر انسانی بخواهد به پاداشی برسد که اسباب آن را فراهم نکرده یا از کیفر مخالفت تکلیف برهد بدون اینکه تکلیف را انجام دهد در اینجا متوسل به شفاعت می گردد.(المیزان ج 1ص158)

 

نیروهاى قویتر این جهان به نیروهاى ضعیف تر ضمیمه شده و آنها را در مسیر هدف هاى سازنده پیش مى‏برند، آفتاب مى‏تابد و باران مى‏بارد و بذرها را در دل زمین آماده مى‏سازد تا استعدادهاى درونى خود را به كار گیرند، و نخستین جوانه حیات را بیرون فرستند پوست دانه‏ ها را بشكافند و از ظلمتكده خاك سر بر آورده به سوى آسمان كه از آن نیرو دریافت داشته ‏اند پیش بروند. این صحنه‏ ها در حقیقت یك نوع شفاعت تكوینى در رستاخیز زندگى و حیات است.

 

فرق شفاعت در دنیا وآخرت

در دنیا شفیع از طرف مجرم انتخاب و برانگیخته مى‏شود، در آخرت از طرف مشفوع عنه(خدا)

در دنیا ممكن است گناهكار در هر وضعى كه باشد مشمول شفاعت شود، ولى در آخرت مشمولان شفاعت شرائطى دارند

شفاعت ها در دنیا گاهى بر اساس ظلم صورت مى‏گیرد، اما در آخرت نه.

 

شفاعت در قرآن کریم (مدارک شفاعت) :

در قرآن کریم درباره مساله شفاعت جاهایی که مدرک دست اول و اصلی است یعنی اشاره مستقیم شده است(واژه شفاعت و هم خانواده های آن )در حدود 30 مورد بحث شده است البته بحث ها و اشارات دیگرى به این مساله بدون ذكر این عنوان نیز دیده مى‏شود. که این آیات را می توان به 6 دسته تقسیم کرد.

الف ) آیات نفی نفع شفاعت

آیاتى است كه بطور مطلق شفاعت را نفى مى‏كند عبارتند از :

 

«وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِیَوْمِ الدِّینِ - حَتَّى أَتانَا الْیَقِینُ -فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِینَ - »و همواره روز جزا را انكار مى‏كردیم- تا زمانى كه مرگ ما فرا رسید- لذا شفاعت شفاعت كنندگان به حال آنها سودى نمى‏بخشید. مدّثّر آیات 46 تا 48

 

« إِذْ نُسَوِّیكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِینَ - وَ ما أَضَلَّنا إِلاَّ الْمُجْرِمُونَ - فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ - وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ - »چون شما را با پروردگار عالمیان برابر مى‏شمردیم.- اما كسى جز مجرمان ما را گمراه نكرد-(افسوس كه امروز) شفاعت كننده‏گانى براى ما وجود ندارد- و نه دوست گرم و پر محبتى. سوره شعرات آیات 98 تا 101

 

«هَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِیلَهُ یَوْمَ یَأْتِی تَأْوِیلُهُ یَقُولُ الَّذِینَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنا مِنْ شُفَعاءَ فَیَشْفَعُوا لَنا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَیْرَ الَّذِی كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا یَفْتَرُونَ » آیا آنها انتظار دارند سرانجام تهدیدهاى الهى را مشاهده كنند؟ آن روز كه این امر انجام گیرد (كار از كار گذشته و بیدارى سودى نخواهد داشت و) آنها كه آن را قبلا فراموش كرده بودند مى‏گویند فرستادگان پروردگار ما به حق آمدند، آیا (امروز) شفیعانى براى ما وجود دارند كه براى ما شفاعت كنند؟ یا (امكان دارد) باز گردیم و اعمالى غیر از آنچه انجام دادیم انجام دهیم؟! (ولى) آنها سرمایه وجود خود را از دست دادند و معبودهایى را كه به دروغ ساخته بودند همگى از نظرشان گم مى‏شوند (نه راه بازگشتى دارند و نه شفیعانى). سوره اعراف آیه 53

 

« وَ اتَّقُوا یَوْماً لا تَجْزِی نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَیْئاً وَ لا یُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا یُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ »و از آن روز بترسید كه كسى به جاى دیگرى مجازات نمى‏شود، و نه شفاعت پذیرفته مى‏شود و نه غرامت و بدل قبول خواهد شد و نه یارى مى‏شوند. سوره بقره128 و 43

 

ب ) آیات انحصار شفاعت در خدا

برخی آیات هستند که شفاعت را منحصرا از آن خدا می دانند. و این دسته از آیات در برابر دیدگاه کسانی است که عقیده داشتند بت ها حق شفاعت دارند قرآن به روشنی به آنان پاسخ می دهد که شفاعت فقط از آن خداست و کسی در این امر با او شریک نیست و اگر به کسی یا چیزی مانند قرآن حق شفاعت داده شود همه با اذن پروردگار خواهد بود که عبارتند از :

 

« وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلى‏ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لا شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ »به وسیله آن (قرآن) كسانى را كه از روز حشر و رستاخیز مى‏ترسند، بیم ده، (روزى كه در آن روز) یاور و سرپرست و شفاعت كننده‏اى جز او (خدا) ندارند، شاید پرهیزكارى پیشه كنند.سوره انعام آیه51

 

« وَ ذَرِ الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا وَ ذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ لَیْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِیٌّ وَ لا شَفِیع‏»كسانى را كه آئین (فطرى) خود را به بازى و سرگرمى (و استهزاء) گرفتند و زندگى دنیا آنها را مغرور ساخته رها كن و به آنها یادآورى نما تا گرفتار (عواقب شوم) اعمال خود نشوند، (در آن روز) جز خدا نه یار و یاورى دارند و نه شفاعت كننده‏ اى. سوره انعام آیه 70

 

« اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‏ عَلَى الْعَرْشِ ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لا شَفِیعٍ أَ فَلا تَتَذَكَّرُونَ » خداوند كسى است كه آسمانها و زمین و آنچه را میان این دو است در شش روز (دوران) آفریده سپس بر عرش (قدرت) قرار گرفت، هیچ ولى و شفاعت كننده‏اى براى شما جز او نیست، آیا متذكر نمى‏شوید؟.سوره سجده 4

 

ج) آیات نفی شفاعت بت ها

در این دسته از آیات قرآن کریم با این عقیده شرک آلود به ستیز بر می خیزد و از بت ها شدیدا انتقاد می کند و آن ها را از لیاقت چنین کار سترگی مطرود می داند :

« وَ ما نَرى‏ مَعَكُمْ شُفَعاءَكُمُ الَّذِینَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِیكُمْ شُرَكاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَیْنَكُمْ وَ ضَلَّ عَنْكُمْ ما كُنْتُمْ تَزْعُمُون » و شفیعانى را كه شریك در شفاعت خود مى‏پنداشتید با شما نمى‏بینیم، پیوندهاى شما بریده شد و تمام آنچه را تكیه‏گاه خود تصور مى‏كردید از شما دور و گم شدند. سوره انعام آیه 94

 

« وَ لَمْ یَكُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَكائِهِمْ شُفَعاءُ وَ كانُوا بِشُرَكائِهِمْ كافِرِین» و براى آنها شفیعانى از معبودانشان نخواهد بود و نسبت به معبودهایى كه آنها را شریك خدا قرار داده بودند كافر مى‏شوند. سوره روم آیه 13

 

« وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا یَعْلَمُ فِی السَّماواتِ وَ لا فِی الْأَرْضِ سُبْحانَهُ وَ تَعالى‏ عَمَّا یُشْرِكُون» و غیر از خدا چیزهایى را پرستش مى‏كنند كه نه به آنها زیان مى‏رساند و نه سودى به آنان مى‏دهد، و مى‏گویند اینان شفیعان ما نزد خدا هستند بگو: آیا خداوند را به چیزى خبر مى‏دهید كه در آسمانها و زمین سراغ ندارد؟ منزه است او، و برتر است از آن شریكهایى كه قرار مى‏دهند. سوره یونس آیه 18

 

« أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ كانُوا لا یَمْلِكُونَ شَیْئاً وَ لا یَعْقِلُون » مثل اینكه خدایان دروغین را شفیعانى براى خود گرفته‏اند از ایشان بپرس حتى اگر مالك هیچ چیز نباشند و عقل نداشته باشند باز هم شفیعند؟‏. سوره زمر آیه 43

 

« أَ أَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ یُرِدْنِ الرَّحْمنُ بِضُرٍّ لا تُغْنِ عَنِّی شَفاعَتُهُمْ شَیْئاً وَ لا یُنْقِذُون» آیا غیر از او معبودانى را انتخاب كنم كه اگر خداوند رحمان بخواهد زیانى به من برساند شفاعت آنها كمترین فایده‏اى براى من ندارد و مرا (از مجازات او) نجات نخواهند داد. سوره یس آیه 23

کد خبر: 127531
تاریخ مخابره : ۱۳۹۱/۰۸/۷ - ۱۴:۱۷
چاپ خبر

جام نیوز
اخبار رسانه های برون مرزی