خبرخوان جام نیوز
|
پنج شنبه ۲۵ مرداد ۱۳۹۷ الخميس ٤ ذو الحجّة ١٤٣٩ Thursday, August 16, 2018
 
کد خبر: 599341
نظرات: 0
تاریخ مخابره : ۱۳۹۴/۰۸/۲۷ - ۱۲:۲۲
فرق بین خشیت وخوف
حضرت آیت‌الله العظمی صافی گفتاری درباره تفاوت های خشیت وخوف بیان کردند.
آیت الله صافی فرق بین خشیت وخوف
به این مطلب امتیاز دهید
0% 0% بازدید

به گزارش سرویس دینی جام نیو ز، حضرت آیت‌الله العظمی صافی گفتاری درباره تفاوت های خشیت وخوف بیان کرده است.

متن گفتار ذکر شده این مرجع تقلید شیعیان بدین شرح است:

چنان‌که بعضی گفته‎اند: خشیت و خوف اگرچه هر دو در فارسی به بیم و ترس ترجمه می‎شوند، امّا خشیت از خدا مرتبه خاصّه‎ای از خوف است. چنان‌که از این آیه کریمه استفاده شود:
﴿إِنَّمَا یَخْشَى اللّٰهَ مِنْ‏ عِبادِهِ‏ الْعُلَمَاءُ﴾[۱]


این خشیت برای علما و دانشمندان حاصل می‎شود.
برحسب آنچه از خواجه نصیرالدّین طوسی[۲] حکایت شده است آن، حالت و خوفی است که برای علما هنگام درک عظمت و جلال الهی حاصل می‎شود که بدیهی است دارای مراتب بسیار و متفاوت است.


ظاهر این است که ادراک این عظمت به طبقه خاصّی از علما مثل علمای دین، اختصاص ندارد بلکه تمام دانشمندان و علمای علوم مختلف مثل علمای زمین‎شناسی، زیست‎شناسی، کیهان‎شناسی،حیوان‎شناسی و انسان‎شناسی به انواع شعبی که دارند و از علوم خود به قدرت، عظمت و جلال الهی پی‌برده و در دریای ژرف و اقیانوس‌های بیکران این عظمت‌ها سیر و غور می‎نمایند را شامل می‎شود و صدر آیه نیز بر این عموم و شمول دلالت دارد.


اگرچه باید در فرق بین خوف و خشیت به لغت و کتاب‌هایی که در فروق‌اللغات نوشته شده مراجعه کرد که در حال نگارش این نوشته برای فقیر دسترسی به آنها میسّر نبود، ولی شاید این دو فرقی که ذکر می‎کنیم مناسب با معنای ظاهری و عرفی آن دو باشد:
۱ـ اینکه: خشیت، حالی است که از ادراک، فهم و شناخت امری حاصل می‎شود، ولی خوف اعمّ از آن است و از احتمال آن نیز پیدا می‎شود و موجب نگرانی می‎گردد.
۲ـ اینکه: خوف از احتمال یا علم به توجّه ضرر، صدمه، مؤاخذه، عقاب و امثال این امور ناشی می‎شود؛ لذا در آن خبر معروف می‎فرماید:
«وَلَا یَخافَنَّ إِلَّا ذَنْبَهُ»؛[۳]


ولی خشیت بدون این جهت و با علم به عدم ضرر و صدمه نیز حاصل می‌شود.

به هر صورت، هرچه مفهوم این دو لفظ متقارب‌المعنی باشد خشیت و خوف از خدا از مقامات موحّدین است و در آیات و احادیث به هر دو اشارت رفته و توصیه شده است.
اما درباره «خوف از خدا»، در فضیلت و تأکید بر آن از آیات و احادیث شریف چند نمونه را نقل می‎کنیم:


خوف از خدا در قرآن
الف – ﴿وَ أَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى * فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِیَ الْمَأْوَى‏﴾؛[۴]
«و هرکس از حضور در پیشگاه عزّ ربوبیّت ترسید و از هوای‌نفس دوری جست، همانا بهشت منزلگاه اوست».
ب – ﴿رِجالٌ لَا تُلْهِیهِمْ تِجَارَهٌ وَلَا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِاللّٰهِ وَإِقَامِ الصَّلَوهِ وَإِیتَاءِ الزَّکَوهِ یَخَافُونَ یَوْماً تَتَقَلَّبُ فیهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصَارُ﴾؛[۵]
«مردانی که هیچ کسب و تجارت، آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نگرداند و از روزی که دل‌ها و دیده‎ها در آن روز، حیران و مضطرب است ترسان و هراسانند».

ج ـ ﴿یوُفُونَ بِالنَّذْرِ وَیَخَافُونَ یَوْماً کانَ شَرُّهُ مُسْتَطِیراً﴾؛[۶]
«آنها به نذر خود وفا می‎کنند و از قهر خدا در روزی که شرّ و سختی‎اش همه اهل محشر را فرا گیرد، می‎ترسند».
د ـ ﴿وَلِمَنْ خَافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ﴾؛۷]
«و برای کسی که از مقام (قهر و کبریایی) پروردگارش بترسد، دو باغ بهشتی است».


خوف از خدا در احادیث
الف ـ مثل این حدیث که صدوق(رحمه‌الله) روایت کرده است که از امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) سؤال شد:
أَیُّ النَّاسِ خَیْرٌ عِنْدَ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ؟ قَالَ: «أَخْوَفُهُمْ‏ لِلهِ وَأَعْمَلُهُمْ بِالتَّقْوَى وَأَزْهَدُهُمْ فِی الدُّنْیَا»؛[۸]
کدام کس از مردم بهتر است نزد خداوند عزّوجلّ؟ فرمود: «بیمناک‌ترین آنها از برای خدا و عمل‌کننده‎ترین آنها به تقوا و زاهدترین آنها در دنیا».

ب ـ و در امالی طوسی با سندی که متصل به امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) است روایت شده:
قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(علیه‌السلام): «إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَا یُصْبِحُ إِلَّا خَائِفاً وَإِنْ‏ کَانَ‏ مُحْسِناً، وَلَا یُمْسِی إِلَّا خَائِفاً وَإِنْ‏ کَانَ‏ مُحْسِناً، لِأَنَّهُ بَیْنَ أَمْرَیْنِ: بَیْنَ وَقْتٍ قَدْ مَضَى لَا یَدْرِی مَا اللّٰهُ صَانِعٌ بِهِ، وَبَیْنَ أَجَلٍ قَدِ اقْتَرَبَ لَا یَدْرِی مَا یُصِیبُهُ مِنَ الْهَلَکَاتِ‏»؛[۹]


امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) فرمود: «مؤمن صبح نمی‎کند مگر خائف و بیمناک، هرچند نیکوکار باشد، و شب نمی‎کند مگر ترسناک، اگرچه نیکوکار باشد؛ چون بین دو امر است: بین وقتی که سپری شده و نمی‌داند خدا چه‌کاری نسبت به او انجام می‌دهد و بین اجلی که نزدیک شده و نمی‌داند چه چیزی او را از هلاکت‌ها نجات می‌دهد».
ج ـ و در بحارالانوار به نقل از روضهالواعظین از رسول خدا‌(ص) روایت کرده است که حضرت فرمود:
«مَنْ کَانَ بِاللَّهِ‏ أَعْرَفَ‏ کَانَ مِنَ اللَّهِ أَخْوَفَ»؛[۱۰]
«هرکس بیشتر خداشناس باشد، بیشتر از خدا می‎ترسد».

بر فضیلت «خشیت» نیز نمونه‎هایی را از آیات و احادیث شریف نقل می‎کنیم:


خشیت از خدا در قرآن
الف ـ ﴿اَلَمْ تَرَ أَنَّ اللّٰهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ‌ مُخْتَلِفاً أَلْوَانُها وَ مِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُها وَ غَرَابِیبُ سُودٌ * وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَ الْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ کَذَلِکَ إِنَّمَا یَخْشَى اللّٰهَ مِنْ عِبادِهِ العُلَمَاءُ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ غَفُورٌ﴾؛[۱۲]


«آیا ندیدی که خدا باران را از آسمان فرود آورد و به آن میوه‎های گوناگون و رنگارنگ را پدید آورد و در زمین از کوه‌ها، طرق زیاد و اصناف و رنگ‌های مختلف سفید و سرخ و سیاه خلق کرد و از اصناف مردم و اجناس جنبندگان و حیوانات نیز به رنگ‌های مختلف آفرید همین‌گونه (بندگان هم مختلفند) و از (میان) اصناف بندگان تنها مردمان دانا مطیع و خداترسند و خدا البتّه مقتدر و آمرزنده گناهان است».

 

ب ـ ﴿إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمَنَ بِالْغَیْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَهٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ﴾؛[۱۲]


«تو تنها کسی را بترسانی و اندرز کنی که پیرو آیات قرآن شده و از (قهر) خدای مهربان در خلوت (پنهان) می‎ترسد، چنین کسی را به مغفرت خدا و پاداشی پرارزش بشارت ده».
ج ـ ﴿إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اُولَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّهِ﴾؛[۱۳]


«همانا کسانی که (به خدای یکتا) ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، آنها بهترین آفریدگانند».
د ـ ﴿جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خَالِدینَ فِیها أَبَداً رَضِیَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِکَ لِمَنْ خَشِیَ رَبَّهُ﴾؛[۱۴]


«پاداش آنها نزد خدا، باغ‌های بهشت جاودان است که نهرها زیر درختانش جاریست. همیشه در آن می‌مانند. خدا از آنها خشنود و آنها هم از خدا خشنود هستند و این بهشت، مخصوص کسی است که از پروردگارش بترسد».

از تفاسیر معتبر شیعه و اهل‌سنّت و روایات آنها استفاده می‎شود که مراد از «خیرالبریّه» امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) و شیعیان آن حضرت هستند.[۱۵] بنابراین آنها کسانی هستند که صاحب مقام عالی خشیت هستند و این شیعیانند که خدا از آنها راضی و آنها نیز از خدا راضی می‎باشند و فائز به مقام خشیت هستند که البتّه این، مرتبه شیعیان کامل و پیروان صادق امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) است؛ و می‎توان گفت مراتب و درجات رضای خدا و خشیت از او برحسب مراتب ایمان و تشیّع و تأسی به آن حضرت متفاوت است. وَاللهُ هُوَ الْعَالِمُ.


خشیت از خدا در احادیث
الف ـ قَالَ النَّبِیُّ(ص): «إِذَا اقْشَعَرَّ قَلْبُ‏ الْمُؤْمِنِ مِنْ خَشْیَهِ اللَّهِ تَحَاتَّتْ عَنْهُ خَطَایَاهُ کَمَا تَتَحَاتُّ مِنَ الشَّجَرِ وَرَقُهَا»؛[۱۶]
«هرگاه دل مؤمن از خشیت خدا بلرزد خطاها از او می‎ریزد چنان‌که برگ از درخت می‎ریزد».
ب ـ «إِنَّ الْبَاکِینَ مِنْ خَشْیَهِ اللّٰهِ فَفِی الرَّفیقِ الْأَعْلَی»؛[۱۷]


«گریه‌کنندگان از خشیت خدا در رفیق اعلی می‎باشند».

ج ـ «لَا تَبْکِی یَوْمَ الْقِیَامَهِ عَیْنٌ بَکَتْ مِنْ خَشْیَهِ اللهِ وَأَنَّ الْقَطْرَهَ مِنْ دُمُوعِ الْعَیْنِ تُطْفِئُ بِحاراً مِنْ نارٍ»؛[۱۸]
«چشمی که از خشیت خدا بگرید، روز قیامت نخواهد گریست و قطره‎ای از اشک چشم، دریاهایی از آتش را خاموش می‎نماید».


د ـ امیرالمؤمنین‌(علیه‌السلام) درضمن حدیثی خطاب به نوف می‎فرماید:
«یَا نَوْفُ! لَیْسَ مِنْ قَطْرَهٍ قَطَرَتْ‏ مِنْ عَیْنِ رَجُلٍ مِنْ خَشْیَهِ اللَّهِ إِلَّا أَطْفَأَتْ بِحَاراً مِنَ النِّیرَانِ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ رَجُلٍ أَعْظَمَ مَنْزِلَهً عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رَجُلٍ بَکَى مِنْ خَشْیَهِ اللَّهِ وَأَحَبَّ فِی اللَّهِ وَأَبْغَضَ فِی اللَّهِ‏»؛[۱۹]


«ای نوف! قطره اشکی نیست که جاری شود از چشمی از خشیت خدا مگر اینکه دریاهایی از آتش را خاموش می‎نماید و کسی بزرگ‌تر از حیث رتبه و منزلت از کسی که از خشیت و ترس از خدا گریه کند و دوست بدارد در راه خدا و دشمن بدارد در راه خدا نیست».


فرق دیگری که می‎توان بین خوف و خشیت گفت این است که ـ چنان‌که خواهیم گفت ـ نباید خوف و ملاحظه اسباب و عوامل آن از جهاتی ‌که زمینه ابتلا به غضب و عذاب الهی را فراهم می‎نماید، موجب یأس،

 

ناامیدی و غلبه حال خوف بر رجا و بیم بر امید شود، درحالی‌که آن مرتبه از خوف که به آن خشیت می‎گوییم هرچه قوی‌تر باشد، کامل‌تر است و قوّت آن موجب غلبه یأس بر روح و بر رجاء نمی‎شود.


بعد از اینکه منزل خشیت و اهمیّت آن دانسته شد که از منازل مهمّه عروج و اتّصال به حق‌تعالی شأنه است، چون این منزل نیز برحسب ادراکی که اهل‌معرفت از عظمت حقّ ـ جلّ اسمه ـ دارند مواقف و مراتب و درجات بسیار دارد، لذا در این دعا نوع اکمل آن که افراد آن نیز برحسب همان چیزی که گفته شد به‌سبب اختلاف مراتب فضل انواع، اختلاف مرتبه دارند از خدا خواسته می‎شود و آن خشیتی است که صاحب آن، چنان به درک عظمت و جلال الهی نایل شده و آن‌چنان معرفتش کامل شده و خشیت حقّ بر او مستولی شده باشد، مثل آنکه او را (که هرگز به چشم ظاهر دیده نمی‎شود) می‎بیند.

 

________________________________________
[۱]. مجلسی، بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۹۴.
[۲]. محدّث قمی،‌ سفینه‌البحار، ج۱، ص۳۵۳ (باب فضل البکاء).
[۳]. محدّث قمی، سفینه‌البحار، ج۱، ص۳۵۳ (باب فضل البکاء).
[۴]. محدّث قمی، سفینه‌البحار، ج۱، ص۳۵۴ (باب فضل البکاء).
[۵]. فاطر، ۲۸. «از (میان اصناف) بندگان خدا، تنها دانشمندان از او می‌ترسند».
[۶]. چون در هنگام نوشتن این کتاب ـ چنانچه قبلاً گفتم ـ دسترسی به مآخذ نداشتم لذا به نقل مضمون کلام محقّق طوسی اکتفا شد. سپس بعد از بازگشت از سفر، مراجعه شد، حاصل فرمایش محقّق ـ برحسب نقل فروق‌اللغات جزائری ـ این است:
إِنَّ الْخَوْفَ وَالْخَشْیَهَ وَإِنْ کانا فی ‎اللُّغَهِ بِمَعْنى واحِدٍ إِلّا أَنَّ بَیْنَ خَوْفِ ‎اللهِ وَخَشْیَتِهِ فی عُرْفِ أَرْبابِ الْقُلُوبِ فَرْقاً وَهُوَ: أَنَّ الْخَوْفَ تَأَلُّمُ النَّفْسِ مِنَ الْعِقَابِ الْمُتَوَقَّعِ بِسَبَبِ ارْتِکَابِ الْمَنْهِیَّاتِ، وَالتَّقْصِیرِ فِی الطَّاعَاتِ وَهُوَ یَحْصُلُ لِأَکْثَرِ الْخَلْقِ وَإِنْ کَانَتْ مَراتِبُهُ مُتَفَاوِتَهً جِدّاً وَالْمَرْتِبَهُ الْعُلْیَا مِنْهُ لَا تَحْصُلُ إِلّا لِلْقَلِیلِ.
وَالْخَشْیَهُ: حَالَهٌ تَحْصُلُ عِنْدَ الشُّعُورِ بِعَظَمَهِ الْخَالِقِ وَهَیْبَتِهِ وَخَوْفِ الْحُجُبِ عَنْهُ، وَهَذِهِ حَالَهٌ لَا تَحْصُلُ إِلَّا لِمَنِ اطَّلَعَ عَلَی حَالِ الْکِبْرِیَاءِ وَذَاقَ لَذَّهَ الْقُرْبِ وَلِذَا قَالَ تَعَالى: ﴿اِنَّمَا یَخْشَى اللّٰهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَمَاءُ﴾ فَالْخَشْیَهُ: خَوْفٌ خَاصٌّ وَقَدْ یُطْلِقُونَ عَلَیْهَا الْخَوْفَ، إِنْتَهَى.
قُلْتُ: وَیُؤَیِّدُ هَذَا الْفَرْقَ أَیْضاً قَوْلُهُ تَعَالى یَصِفُ الْمُؤْمِنِینَ: ﴿یَخْشَوْنَ‏ رَبَّهُمْ‏ وَ یَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ‏﴾
حَیْثُ ذَکَرَ الْخَشْیَهَ فی جَانِبِهِ سُبْحَانَهُ وَالْخَوْفَ فِی جَانِبِ الْحِسَابِ . (جزائری، فروق‌اللغات، باب الخاء، ص۹۵ ـ ۹۶).
همین مضمون را با همین عبارات، علامه مجلسی در بحارالانوار، از اوصاف‌الاشرافِ محقّق طوسی نقل فرموده (خواجه نصیر طوسی، اوصاف‌الاشراف، ص۱۴۳ – ۱۴۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۶۰) و ظاهر این است که: فروق‌اللغات جزائرى آن را از بحارالانوار اخذ کرده است.
[۷]. نهج‌البلاغه، حکمت۸۲ (ج۴، ص۱۸)؛ صدوق، الخصال، ص۳۱۵؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۲۹۷؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص۵۱۰.
[۸]. نازعات، ۴۰ ـ ۴۱.
[۹]. نور، ۳۷.
[۱۰]. دهر، ۷.
[۱۱]. الرحمن، ۴۶.

[۱۲]. صدوق، الامالی، ص۴۷۹؛ همو، معانی‌الاخبار، ص۱۹۹؛ همو، من لایحضره ‌الفقیه، ج۴، ص۳۸۳.
[۱۳]. طوسی، الامالی، ص۲۰۸.
[۱۴]. مجلسی، بحارالانوار، ج۶۷، ص۳۹۳.
۱۵]. فاطر، ۲۷ ـ ۲۸.
[۱۶]. یس، ۱۱.
[۱۷]. بیّنه، ۷.
[۱۸]. بیّنه، ۸.
[۱۹]. فرات کوفی، تفسیر، ص۵۸۳ ـ ۵۸۵؛ حاکم حسکانی، شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۵۹ ـ ۴۷۴؛ طبرسی، مجمع‌البیان، ج۱۰، ص۷۹۵؛ سیوطی، الدرالمنثور، ج۶، ص۳۷۹.

0 نظر
کلیدواژه ها:
خوف  |  گریه خشیت  |  معارف  |  عوامل  |  روایات  |  خدا  |  دینی  |  جام نیوز  | 
نمایش نظرات
شما در حال پاسخگویی به نظر زیر می باشید:

نام کامل:
ایمیل:
نظر شما:
نظر متنی
نام کامل:
ایمیل:
نظر شما:
ارسال
آخرین اخبار جام
آر اس اس ادامه
آخرین خبر
Top