خبرخوان جام نیوز
|
پنج شنبه ۳۰ فروردین ۱۳۹۷ الخميس ٣ شعبان ١٤٣٩ Thursday, April 19, 2018
 
کد خبر: 645449
نظرات: 0
تاریخ مخابره : ۱۳۹۴/۱۲/۲۲ - ۲۲:۰۶
آیت الله مکارم شیرازی؛
رنگ گناه در نقاشی اخلاق
«هیچ بنده اى نیست مگر این که در قلب او نقطه روشنى است هنگامى که گناهى مرتکب مى شود، در آن نقطه روشن، نقطه سیاهى پیدا مى شود؛ اگر توبه کند، آن نقطه سیاه برطرف مى گردد و اگر به گناهان خویش ادامه دهد،...
آیت الله مکارم شیرازی رنگ گناه در نقاشی اخلاق
به این مطلب امتیاز دهید
100% 0% بازدید

به گزارش سرویس دینی جام نیوز، حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی به پرسشی درباره نقش اعمال بر اخلاق پاسخ گفته است.


به گزارش شفقنا متن پرسش مطرح شده وپاسخ این مرجع تقلید شیعیان بدین شرح است


پرسش:از دیدگاه روایات اعمال انسان چه نقشی بر اخلاقیّات او دارند؟


پاسخ اجمالی: بر اساس روایات اسلامی اعمال انسان خصوصا گناهان نقش مهمی در شکل گیری اخلاق انسان دارد؛ امام باقر(ع) فرمود: «هیچ بنده اى نیست مگر این که در قلب او نقطه روشنى است هنگامى که گناهى مرتکب مى شود، در آن نقطه روشن، نقطه سیاهى پیدا مى شود؛ اگر توبه کند، آن نقطه سیاه برطرف مى گردد و اگر به گناهان خویش ادامه دهد، پیوسته آن سیاهى رو به فزونى مى رود تا تمام نقطه روشن را بپوشاند؛ هنگامى که نقطه روشن پوشیده شد، آن شخص هرگز به سوى خیر و نیکى بر نمى گردد…».
پاسخ تفصیلی: بر اساس روایات اسلامی اعمال انسان خصوصا گناهان نقش مهمی در شکل گیری اخلاقانسان دارد، از جمله روایاتی که به این مساله اشاره دارد عبارتند از:


۱ ـ در حدیثى از امام باقر(علیه السلام) مى خوانیم که فرمود: «ما مِنْ عَبْد اِلاّ وَ فى قَلْبِهِ نُکْتَهٌ بَیْضاء فَاِذا اَذْنَبَ ذَنْباً خَرَجَ فِى النُّکْتَهِ نُکْتَهٌ سَوْداءٌ فَاِنْ تابَ ذَهَبَ ذلِکَ السَّوادُ، وَ اِنْ تَمادَى فِى الذُّنُوبِ زادَ ذلِکَ السَّوادُ حتَّى یُغَطِّى الْبَیاَضَ، فَاِذا غَطَّى الْبَیاضَ لَمْ یَرْجِعْ صاحِبُهُ اِلى خَیْر اَبَداً، وَ هُوَ قَوْلُ اللّهِ عزَّوَجَلَّ: «کَلاّ بَلْ رانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ»»؛ (هیچ بنده اى نیست مگر این که در قلب او نقطه روشنى است [که حقایق را با آن درک مى کند و او را به سوى سعادت و فضیلت فرا مى خواند ] هنگامى که گناهى مرتکب مى شود، در آن نقطه روشن، نقطه سیاهى پیدا مى شود؛ اگر توبه کند، آن نقطه سیاه برطرف مى گردد؛ و اگر به گناهان خویش ادامه دهد، پیوسته آن سیاهى رو به فزونى مى رود تا تمام نقطه روشن را بپوشاند؛ هنگامى که نقطه روشن پوشیده شد، آن شخص هرگز به سوى خیر و نیکى بر نمى گردد؛ و این همان است که خداوند عزّوجل فرموده: چنین نیست که آنها مى پندارند، بلکه اعمالشان همچون زنگارى بر دلهایشان نشسته است!).(۱)


این روایت بخوبى نشان مى دهد که تراکم گناهان، سبب پیدایش رذایل و دور ماندن از فضایل است، تا آنجا که روح بکلّى تاریک مى شود و پل هاى پشت سر ویران مى گردد، و راه بازگشت وجود نخواهد داشت!
۲ ـ در وصیّتنامه معروف امیرمومنان على(علیه السلام) به فرزند رشیدش امام حسن(علیه السلام) مى خوانیم: «اِنَّ الْخَیْرَ عادَهٌ»؛ (نیکى عادت است!).(۲)


همین مضمون در کنز العمّال از پیغمبر اکرم(صلى اللهعلیه وآله) نقل شده است که فرمود: «اَلْخَیْرُ عادَهٌ وَ الشَّرُّ لَجاجَهٌ»؛ (نیکى عادت است و شر لجاجت است!).(۳)


باز همین معنى به شکل دیگرى در سخنان امام سجّاد علىّ بن الحسین(علیه السلام) دیده مى شود، فرمود: «اُحِبُّ لِمَنْ عَوَّدَ مِنْکُمْ نَفْسَهُ عادَهً مِنَ الْخَیْرِ اَنْ یَدُومَ عَلَیْها»؛ (دوست دارم کسى که از شما عادت نیکى را پذیرفته است آن را پیوسته ادامه دهد!).(۴) از این روایات مى توان استفاده کرد که تکرار عمل اعم از نیک و بد سبب مى شود که حالتى در نفس به عنوان عادت به نیکى یا بدى پیدا شود؛ یا به تعبیر دیگر، خلق و خوى خاصّى از آن شکل گیرد و همان خلق و خوى در آینده مبدا اعمال مشابه مى شود؛ در نتیجه، هم اعمال نیک و بد، در ایجاد اخلاقنیک و بد اثر مى گذارد و هم اخلاقنیک و بد در ایجاد اعمال نیک و بد موثّر است (تاثیر متقابل).


۳ ـ در حدیثدیگرى از امیرمومنان على(علیه السلام) در همان وصیّتنامه معروف امام حسن(علیه السلام) مى خوانیم: «وَ عَوِّدْ نَفْسَکَ التَّصَبُّرَ عَلَى الْمَکْروُهِ، وَ نِعْمَ الْخُلُقُ اَلتَّصَبُّرُ فِى الْحَقِّ»؛ (خود را به شکیبایى در برابر ناملایمات عادت ده! و چه نیک است شکیبایى در طریق حق!).(۵)


در اینجا نیز به روشنى رابطه «عادت» که زاییده تکرار عمل است با خلق و خوى شکیبایى و صبر دیده مى شود. ۴ ـ در بسیارى از روایات توبه آمده است که باید در توبه از گناه، تعجیل کرد و از «تسویف» یعنى به عقب انداختن آن پرهیز نمود (مبادا آثار گناهدر دل بماند و با گذشت زمان تبدیل به یک خلق و خو شود؛ در حدیثى از امام جواد(علیه السلام) مى خوانیم: «تاخیرُ التَّوبَهِ اِغْتِرارٌ، وَ طُولُ التَّسْوِیفِ حَیْرَهٌ … وَ الاِصْرارُ عَلَى الذَّنبِ اَمْنٌ لِمَکْرِ اللّهِ»؛ (تاخیر توبه موجب غرور و غفلت، و امروز و فردا کردن سبب حیرت، و اصرار بر گناهموجب بى اعتنایى به مجازات الهى است).(۶)


تعبیر جالب دیگرى در حدیثنبوى که در زمینه توبه وارد شده است، دیده مى شود، مى فرماید: « مَنْ تاب، تابَ اللّهُ عَلَیهِ وَ اُمِرَتْ جَوارِحُهُ انْ تَسْتُرَ عَلَیهِ، وَ بِقاعُ الاَرْضِ اَنْ تَکتُمَ عَلَیهِ وَ اُنْسِیَتِ الْحَفَظَهُ ما کانَتْ تَکْتُبُ عَلَیْهِ»؛ (کسى که توبه کند و به سوى خداباز گردد، خداوند به سوى او باز مى گردد؛ و به اعضاء و جوارح او دستور داده مى شود که گناهرا مکتوم دارند و به نقاط مختلف زمین [که بر آن گناهکرده] نیز همین دستور داده مى شود، و فرشتگان نویسنده اعمال، آنچه را نوشته بودند به فراموشى مى سپرند).(۷)


این تعبیر نشان مى دهد که توبه، آثار گناهرا مى شوید و صفا و قداست اخلاقى نخستین را باز مى گرداند. همین معنى بطور آشکارتر در حدیثعلوى آمده است، مى فرماید: «اَلتَّوبَهُ تُطَهِّرُ القُلُوبَ وَ تَغْسِلُ الذُّنُوبَ»؛ (توبه قلبها را پاک مى کند و گناهان را مى شوید!).(۸)


این تعبیر نیز بخوبى نشان مى دهد که گناه آثارى بر قلب مى گذارد که تدریجاً به صورت خلق و خوى باطنى در مى آید و توبه این آثار را مى شوید و اجازه نمى دهد تشکیل خلق و خوى دهد.


تعبیر به «طهور» بودن «توبه» در روایات متعدّد دیگر نیز آمده است که همه حاکى از رابطه گناهو تشکیل حالات زشت درونى است.(۹)


در مناجات هاى پانزده گانه معروف و بسیار پرمعناى امام علىّ بن الحسین(علیه السلام)، در مناجات اوّل که مناجات توبه کنندگان است، چنین آمده است: «وَاَماتَ قَلْبِى عَظِیمُ جِنایَتى فَاَحْیِهِ بِتَوْبَه مِنْکَ یا اَمَلى وَ بُغْیَتى»؛ (خداوندا! جنایت بزرگ من موجب مرگ قلبم شده و از تو مى خواهم که با توبه آن را زنده کنى اى امید و آرزوى من!).(۱۰)


آرى! گناهروح و جان انسان را آلوده تر مى کند و بر اثر تکرار چنان مى شود که گویى مرده است؛ و توبه موجب حیات دل و نشاط جان مى شود!


بنابراین، پویندگان راه فضیلت و سیر و سلوک الى اللّه، براى تحکیم پایه هاى فضایل اخلاقى باید دقیقاً مراقب آثار مثبت و منفى اعمال نیک و بد در روح و جان خود باشند و بدانند هیچ عملى نیست مگر این که در دل و جان اثر مى گذارد؛ اگر اعمال پاک و نیک است، روح را به رنگ خود در مى آورد و اگر زشت و آلوده و ناپاک است، آلودگى را به درون روح و جان و اخلاقمى کشاند.(۱۱)

 

 

 

 

پی نوشت:
(۱). الکافی، کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، و آخوندى، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران‏، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق‏، ج ۲‏، ص۲۷۳، باب الذنوب …، حدیث ۲۰ .
(۲). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق‏، ج ۷۴، ص ۲۳۲، باب ۸ وصیه أمیر المؤمنین إلى الحسن بن علی ع و… .
(۳). کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، علی بن حسام الدین المتقی الهندی، مؤسسه الرساله، بیروت ۱۹۸۹ م، ج ۱۰، ص ۲۵۰، باب الاول فی ترغیب فیه، حدیث ۲۸۷۲۲.
(۴). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق‏، ج ۴۶، ص ۹۹، باب ۵ مکارم أخلاقه و… .
(۵). نهج البلاغه( للصبحی صالح)، شریف الرضى، محمد بن حسین‏، محقق / مصحح: فیض الإسلام‏، هجرت‏،قم‏، ۱۴۱۴ ق‏، چاپ اول، ص ۳۹۳، نامه ۳۱ و من وصیه له ع للحسن بن علی ع… .
(۶). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق‏، ج ۶، ص ۳۰، باب ۲۰ التوبه و أنواعها و… .
(۷). همان‏، ج ۶، ص ۲۸، باب ۲۰ التوبه و أنواعها و… .
(۸). غرر الحکم و درر الکلم‏، تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، محقق / مصحح: رجائى، سید مهدى‏، دار الکتاب الإسلامی‏، قم‏، ۱۴۱۰ ق‏، چاپ دوم‏، ص۷۳، حدیث۱۴۰۰ .
(۹). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق‏، ج ۶۹، ص۱۲۱، باب ۹۹ أصول الکفر و أرکانه …؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق‏، ج ۶۵، ص۳۸۵، باب ۲۷: دعائم الإسلام و الإیمان و… .
(۱۰). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق‏، ج ۹۱، ص ۱۴۲، باب ۳۲: أدعیه المناجاه .
(۱۱). گرد آوری از کتاب: اخلاق در قرآن‏، آیت الله العظمى ناصر مکارم شیرازى، مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع)، قم، چاپ اول، ۱۳۷۷ ه. ش‏، ج ۱، ص ۲۰۴.

0 نظر
کلیدواژه ها:
نمایش نظرات
شما در حال پاسخگویی به نظر زیر می باشید:

نام کامل:
ایمیل:
نظر شما:
نظر متنی
نام کامل:
ایمیل:
نظر شما:
ارسال
پربیننده سرویس
آر اس اس ادامه
آخرین اخبار جام
آر اس اس ادامه
داغ شده های سرویس
آر اس اس ادامه
آخرین خبر
Top